Sự tích ông Công ông Táo – Đồ cúng Gia Tiên

Theo tục lệ hàng năm, cứ đến ngày 23 tháng Chạp thì mọi gia đình trên khắp đất nước Việt Nam lại tất bật dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ sao cho gọn gàng, tươm tất nhất, đồng thời chuẩn bị một mâm cơm cúng cho các vị Táo Quân để tiễn các ngài về chầu trên thiên đình. Lễ cúng này là một trong những tín ngưỡng văn hóa, dân gian giàu ý nghĩa nhân văn. Nếu là người Việt Nam thì không thể nào không biết đến sự tích ông Táo và nghi thức của lễ cúng này.

Sự tích ông Công ông Táo trong văn hóa tín ngưỡng của Việt Nam

1. Sự tích ông Công ông Táo trong phong tục Việt Nam

Tích của người Việt kể rằng, Thị Nhi có chồng là Trọng Cao. Tuy ăn ở mặn nồng tha thiết với nhau, nhưng mãi không có con. Vì vậy, dần dần Trọng Cao xa lánh và hay kiếm chuyện xô xát dằn vặt vợ.

Một hôm, chỉ vì một chuyện nhỏ, Cao gây thành chuyện lớn, đánh Thị Nhi và đuổi đi. Nhi bỏ nhà, lang thang đến một xứ khác và sau đó gặp Phạm Lang. Phải lòng nhau, hai người kết thành vợ chồng. Phần Trọng Cao, sau khi nguôi giận thì quá ân hận, nhưng vợ đã bỏ đi xa rồi. Day dứt và nhớ quay quắt, Cao lên đường tìm kiếm vợ.

Ngày này qua tháng nọ, tìm mãi, hết gạo hết tiền, Cao phải làm kẻ ăn xin dọc đường. Cuối cùng, may cho Cao, tình cờ tìm xin ăn đúng nhà của Nhi, nhằm lúc Phạm Lang đi vắng. Nhi sớm nhận ra người hành khất đúng là người chồng cũ. Nàng mời vào nhà, nấu cơm mời Cao. Đúng lúc đó, Phạm Lang trở về. Nhi sợ chồng nghi oan, nên giấu Cao dưới đống rạ sau vườn.

Chẳng may, đêm ấy Phạm Lang nổi lửa đốt đống rạ để lấy tro bón ruộng. Thấy lửa cháy, Nhi lao mình vào cứu Cao ra. Thấy Nhi nhảy vào đống lửa, Phạm Lang thương vợ cũng nhảy theo. Cả ba đều chết trong đám lửa.

Thượng đế thương tình thấy 3 người sống có nghĩa có tình nên phong cho làm vua bếp hay còn gọi là Định phúc Táo Quân và giao cho người chồng mới là Thổ Công trông coi việc trong bếp, người chồng cũ là Thổ Địa trông coi việc trong nhà, còn người vợ là Thổ Kỳ trông coi việc chợ búa. Không những định đoạt may, rủi, phúc họa của gia chủ, các vị Táo còn ngăn cản sự xâm phạm của ma quỷ vào thổ cư, giữ bình yên cho mọi người trong nhà.

Hàng năm, đúng vào ngày 23 tháng Chạp là ngày Táo Quân lên chầu trời báo cáo tất cả việc làm tốt và chưa tốt của con người trong một năm để Thiên đình định đoạt công tội, thưởng phạt phân minh cho tất cả loài người.

Người Việt quan niệm ba vị Thần Táo (hay vua Bếp) định đoạt cát hung, phước đức cho gia đình, phước đức này do việc làm đúng đạo lý của gia chủ và những người trong nhà. Với mong muốn Thần Bếp sẽ “phù hộ” cho gia đình mình được nhiều may mắn, nên hàng năm Tết đến. Vào ngày 23 tháng Chạp, người ta thường làm lễ tiễn đưa Táo Quân chầu trời một cách long trọng.

Bàn thờ ông Táo của mỗi gia đình

2. Ý nghĩa của tục lệ cúng ông Công ông Táo hàng năm

Lễ cúng ông Táo hằng năm là một trong những nét đẹp truyền thống văn hóa của người Việt Nam. Lễ này được diễn ra hằng năm nhằm bày tỏ lòng biết ơn đối với 3 vị táo quân đã phù trợ cho gia đình trong suốt một năm vừa qua. Ngoài ra, trong tâm thức người Việt, “cá vượt Vũ môn” hay “cá chép hóa rồng” còn mang ý nghĩa của sự thăng hoa, biểu tượng của tinh thần vượt khó, sự kiên trì, bền chí chinh phục tri thức để đi tới thành công, biểu trưng cho nhân cách thanh cao tiềm ẩn hoặc hướng đến một kết quả tốt đẹp.

3. Phong tục cúng cá chép vào ngày 23 tháng Chạp của người Việt

Cứ vào ngày 23 tháng tháng chạp hằng năm thì người Việt sẽ làm một mâm lễ để cúng đưa ông Táo về trời nhằm báo cáo tất cả việc làm của mỗi người trong gia đình suốt một năm vừa qua. Thông thường sẽ chuẩn bị 3 con cá chép sống, còn khỏe mạnh, có màu đỏ, vàng hoặc trắng.  Sau đó sẽ để cá chép ra thau để cúng cùng các lễ vật khác. Khi cúng xong sẽ tiến hành “phóng sinh” thông qua việc thả ở sông, ao, hồ.

Phong tục thả cá chép về trời

4. Thờ cúng ông Công ông Táo trong phong tục Việt Nam

Theo phong tục người Việt ta, lễ cúng phải được tiến hành trước 12 giờ trưa ngày 23/12 âm lịch. Tuỳ theo điều kiện và thời gian mà chúng ta có thể cúng vào buổi trưa hoặc chiều tối ngày 22 tháng Chạp đều được. Tuy nhiên, thời gian cúng tốt nhất là từ 11 giờ – 13 giờ là tốt nhất, vì đây là khung giờ hoàng đạo đẹp để đưa Táo quân lên Thiên đình báo cáo cho Ngọc Hoàng về mọi việc. Do đó gia chủ cần cố gắng thu xếp thời gian và chuẩn bị lễ vật đầy đủ để cúng lễ vào khung giờ trên.

Bởi người xưa cho rằng ba vị Thần Táo rất linh thiêng nên mọi nhà ai cũng đều chú trọng việc thờ cúng ông Táo.  Đối với bàn thờ Táo quân sẽ được đặt gần bếp, trên có bài vị thờ viết bằng chữ Hán. Và đúng ngày 23 tháng Chạp người ta sẽ tiến hành lễ cúng gồm có ba bộ mã. Đi kèm với đó là 3 con cá chép, vàng mã, hương, hoa, quả, cau, trầu được chuẩn bị cẩn thận, đầy đủ. Sau khi tiến hành thắp hương và đọc bài khấn, tiếp đến gia chủ sẽ đem cá đi phóng sanh nhằm cho cá hóa rồng đưa ông Táo về trời.

Ngày đưa ông Táo về trời được xem là một ngày quan trọng, vì đây cũng là khoảng thời gian cận kề với ngày tết Nguyên Đáng. Vào dịp này, mọi người trong gia đình sẽ có dịp sumvầy với nhau, cùng nhau chuẩn bị đón năm mới và nghe ông bà kể về sự tích ông Công ông Táo.

Một số thông tin khác
Xem thêm bài viết tại đâyBài viết liên quanTư vấn trực tiếp