Ngày 3 tháng 3 âm lịch Tết Hàn Thực là ngày gì?

Hằng năm, cứ đến ngày mồng 3 tháng 3 âm lịch, người dân ở khắp mảnh đất hình chữ S lại nô nức chuẩn bị những đĩa bánh trôi để thắp hương, cúng ông bà tổ tiên. Nhưng để hiểu rõ hơn về nguồn gốc và ý nghĩa của lễ tết này, mời các bạn cùng Đồ Cúng Gia Tiên tìm hiểu bài viết dưới đây.

Nếu là người Việt Nam chắc chắn ai cũng biết đến ngày Tết Hàn Thực 3 – 3 âm lịch, vì cứ tới ngày này là mọi nhà đều nấu bánh chay và bánh trôi để cúng tổ tiên. Vậy nguồn gốc của ngày lễ này đến từ đâu và nó có ý nghĩa như thế nào đối với đời sống văn hóa, tinh thần của người Việt?

1. Nguồn gốc ngày Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3

Được biết, từ thời xa xưa, Tết Hàn thực đã trở thành phong tục tập quán của người Việt và ngày Tết này có nguồn gốc từ Trung Quốc. Từ Hàn thực thật ra là từ Hán. “Hàn” có nghĩa là lạnh, “thực” có nghĩa là lương thực, thức ăn. Gọi chung lại là thức ăn lạnh. Và theo lịch sử ghi lại thì nguồn gốc của ngày này bắt nguồn từ một câu chuyện lịch sử vào thời Xuân Thu.

Theo sử sách ghi lại, vào thời Xuân Thu (770 – 221) ở Trung Hoa, có một vị vua là Tấn Văn Công gặp nạn, phải bỏ nước đi lưu vong ở khắp nơi, từ vùng này sang vùng khác. Bấy giờ, ông gặp được một hiền sĩ là Giới Tử Thôi thông minh, tài giỏi, nguyện đi theo phò tá, giúp đỡ vua. Đến một hôm, lương thực đã cạn kiệt, bằng lòng trung thành, tận tụy của mình, Giới Tử Thôi đã phải lén cắt một miếng thịt trên đùi mình để làm thức ăn cho vua.

Sự tích ngày tết Hàn Thực

Ròng rã 19 năm trời, Giới Tử Thôi theo phò tá vua trải qua biết bao khổ cực nhưng vẫn hết lòng trung thành với chủ nhân của mình. Về sau khi vua Tấn Văn Công đã khôi phục được ngôi vị của mình, ông đã phong thưởng cho rất nhiều người có công lao lên làm quan to, thế nhưng lại quên mất người mực trung thành, giúp đỡ mình là Giới Tử Thôi. Giới Tử Thôi cũng không hề oán trách, nghĩ đó là việc mà mình nên làm, vậy nên ông trở về nhà và đưa mẹ già vào núi Điền Sơn để ở ẩn.

Một thời gian sau, vua Tấn Văn Công chợt nhớ ra người đã hao công tổn sức phò tá mình trong suốt năm tháng lưu lạc nên đã cho người tìm Giới Tử Thôi về để phong thưởng. Tuy nhiên, Giới Tử Thôi nhất quyết từ chối vì không muốn sa vào danh vọng, địa vị mà chỉ muốn hưởng thụ những ngày tháng an nhàn cùng mẹ già. Biết được điều đó, vua Tấn Văn Công ra lệnh cho người đốt rừng nhằm ép Giới Tử Thôi phải quay về. Không ngờ Tử Thôi quyết chí, hai mẹ con cùng nhau chịu chết cháy trong rừng. Vua thương xót, hối hận về hành động của mình nên đã lập miếu thờ để tưởng niệm vào ngày 3/3 âm lịch hằng năm hay còn được gọi là Tết Hàn thực để tưởng nhớ đến công ơn của người đã khuất.

Và ngày Tết Hàn Thực ở Việt Nam cũng có nguồn gốc từ tục này và tổ chức vào ngày 3/3 nhưng chỉ cúng bánh trôi, bánh chay cho ông bà tổ tiên. Nhằm để bày tỏ lòng biết ơn tới những những người đã khuất trong gia đình.

Bánh trôi và bánh chay trong lễ Hàn Thực

2. Ý nghĩa của bánh trôi bánh chay trong tết Hàn thực của người Việt ta

2.1 Hướng về cội nguồn

Trong ngày 3-3 âm lịch, mọi gia đình Việt đều chuẩn bị những món bánh trôi, bánh chay để dâng lên cúng gia tiên với ý nghĩa nhớ về cội nguồn, biết ơn những người đã sinh thành, giáo dục mình. Như ngày lễ Hai Bà Trưng 6/3 có tục dâng bánh trôi, giỗ tổ Hùng Vương dâng bánh trôi, bánh chay…Vì thế dù ai ở đâu, đi đâu thì đến ngày Tết Hàn thực đều nên trở về với gia đình của mình để cùng nhau sum họp, ngồi bên mâm cơm ấm áp.

2.2 Truyền thống dân tộc

Ở Việt Nam, ngày Tết Hàn Thực lại mang một ý nghĩa dân tộc khác, đó là tưởng nhớ đến những người đã có công ơn xây dựng và gìn giữ đất nước. Và nguyên liệu chính để làm nên 2 loại bánh này đó bột nếp – một nông sản mang nét đặc trưng của dân tộc.

2.3 Ôn lại chuyện xưa

Ngày tết Hàn Thực chính là thời gian để mọi người quây quần, sum họp với nhau để cùng thưởng thức 2 loại bánh vừa mới làm ra. Và vừa thưởng thức vừa uống vài ngụm trà để hoài niệm về chuyện xưa, chuyện của dân tộc mình để thấy được niềm tự hào. Và cúng để cảm nhận rõ hơn về chuyện nhân tình thế thái ngày nay.

Ngày tết hàn thực – ngày tết hướng về cội nguồn

3. Cách làm bánh trôi – bánh chay cho Tết Hàn thực ý nghĩa

3.1 Nguyên liệu làm bánh trôi bánh chay

  • Bột nếp: 200gr.
  • Đường: 12 – 14 viên nhỏ (lưu ý: loại đường dùng làm bánh trôi) hoặc dùng đường Palm sugar rồi cắt nhỏ làm bánh trôi.
  • Đậu xanh đã làm sạch vỏ: 30gr.
  • Vừng trắng.
  • Nước cốt dừa, dừa tươi đã nạo dạng sợi.
  • Bột năng hoặc bột sắn.

3.2 Hướng dẫn làm bánh trôi – bánh chay

Trong ngày 3 tháng 3 tết hàn thực không thể nào thiếu 2 loại bánh trôi và bánh chay. Đây là 2 loại bánh rất quen thuộc và dễ làm, chỉ cần bạn đọc hướng dẫn dưới đây chắc chắn bạn sẽ làm được ngay.

Chuẩn bị bột: Cho bột vào một cái thau, sau đó cho nước ấm vào bột, khuấy đều rồi dùng tay để nhào bột. Lưu ý nên đổ nước từ từ vào để tránh bột bị nhão. Rồi nhồi làm sao cho bột thật dẻo, khi cầm chắc tay. Tuyệt đối không được để bột quá khô hoặc quá nhão. Khi nhào bột xong, dùng giấy gói thực phẩm bọc kín tô bột lại cho bột khỏi bị khô.

Làm nhân bánh:

  • Nhân bánh chay: Đậu xanh đem rửa sạch và ngâm qua đêm hoặc ngâm trước 2- 3 tiếng trước khi chế biến với nước ấm. Sau đó cho đậu xanh vào trong nồi, đổ nước xấp mặt đậu và bật lửa vừa. Khi đậu sôi thì giảm lửa nhỏ, nêm thêm đường, muối sao cho thật ngọt rồi tiếp tục đun cho tới khi nào cạn nước mới thôi. Với đậu xanh, khi đã chín hãy nghiền cho thật nhuyễn rồi vắt lại thành nắm nhỏ. Tốt nhất nên làm lúc đậu vẫn đang còn nóng vì như thế khả năng kết dính của đậu cũng sẽ cao hơn. Nếu muốn cũng có thể cho thêm dừa nạo dạng sợi vào trong nhân để được ngon hơn.
  • Nhân bánh trôi: Cắt đường thành từng miếng nhỏ hạt lựu.
  • Vừng trắng: Cho vừng trắng lên chảo và rang chín. Không để vừng bị vàng quá vì sẽ làm mất đi mùi thơm.

Nặn bánh: Lấy bột đã nhào lúc nãy, ép dài như hình ống nước, rồi cắt ra từng phần nhỏ vừa đủ với số lượng nhân bánh. Sau đó ấn dẹt từ phần bột thành hình tròn mỏng và cho nhân vào giữa, gói lại và vo cho thật tròn. Nhớ kỹ là phải vo thật chặt, đảm bảo bánh đã được vo kín như vậy không khí không thể vào trong và khi luộc bánh cũng không bị vỡ.

Cách nặn bánh trôi và bánh chay

Luộc bánh: Cho nước vào nồi và đun sôi, khi nước sôi thả bánh vào nồi, chú ý khi bánh nổi lên trên bề mặt tức là bánh đã chín. Dùng rổ lược để vớt bánh ra để ra thau nước lạnh cho bánh không bị dính, còn tròn nguyên vẹn. Bánh nguội, vớt bánh ra đĩa, chắt phần nước đọng lại ở đĩa đi. Đối với bánh trôi bạn dùng đầu ngón tay chấm vào bát vừng rang rồi chấm lên bề mặt bánh. Làm như vậy đĩa bánh sẽ đẹp mắt hơn là rắc vừng thẳng lên đĩa bánh.

Cách nấu nước bánh chay: Một thìa bột sắn đầy (100gr), loại thìa ăn phở, bạn hoà tan với lưng bát tô nước rồi cho vào nồi bắt lên bếp và quấy. Bạn cho thêm đường phù hợp sao cho nước đừng quá ngọt. Khi đun đến hỗn hợp có dạng lỏng và sánh thì tắt bếp. Để tạo mùi thơm, đừng quên cho nước hoa bưởi hoặc lá dứa vào trong hỗn hợp.

Chan nước bột sắn quấy chín vào bát bánh chay đã để sẵn. Sau đó, rắc phần đậu xanh bạn đã đồ chín lên trên. Tiếp đến là rắc vừng rang và thả một chút dừa nạo lên trên cùng là bạn đã hoàn thành bát bánh chay ngon miệng, đẹp mắt. Nếu muốn có món bánh chay nhiều màu sắc trong ngày tết Hàn thực, có thể cho lá dứa, củ dền, trà xanh vào trong bột làm bánh.

Bánh chay, bánh trôi trong ngày tết Hàn Thực

Đồ cúng Gia Tiên tin rằng với những thông tin mà bài viết này chia sẻ, đã phần nào giúp bạn hiểu rõ hơn về ý nghĩa và nguồn gốc ngày Tết Hàn Thực. Đồng thời biết cách chế biến món bánh trôi, bánh chay – hai món bánh truyền thống không thể thiếu của người Việt trong ngày tết mùng 3 tháng 3 hàng năm và cúng là món ăn vặt mang đậm nét văn hóa của người Việt Nam.

Một số thông tin khác
Xem thêm bài viết tại đâyBài viết liên quanTư vấn trực tiếp