Nguồn gốc ngày tết đoan ngọ và ý nghĩa của ngày tết này

Không chỉ ở Việt Nam mà các nước châu Á cứ vào dịp 5/5 âm lịch hàng năm người dân lại tổ chức Tết Đoan Ngọ. Tết đoan ngọ được xem là ngày tết truyền thống của người dân Việt Nam. Vào ngày này mỗi gia đình thường nấu nhiều món ăn ngon, món ăn truyền thống để cùng gia đình thưởng thức thể hiện được nét văn hóa riêng của dân tộc.

Hôm nay hãy cùng Đồ Cúng Gia Tiên hiểu về nguồn gốc tết Đoan ngọ và ý nghĩa các món ăn đặc trưng cho ngày tết Đoan Ngọ là gì nhé!

1. Giải thích về Tết Đoan Ngọ

Tết Đoan Ngọ hay còn được gọi là Tết Đoan Dương là một ngày Tết truyền thống của một số quốc gia như Trung Quốc, Đài Loan, Triều Tiên, Nhật bản, Việt Nam… Tết Đoan Ngọ được tổ chức vào ngày mùng 5 tháng 5 (Âm lịch) hàng năm.

Giải nghĩa theo cách chiết tự thì “Đoan” trong tiếng Hán là mở đầu, “Ngọ” là khoảng thời gian giữa trưa. Tết Đoan Ngọ được ăn vào buổi trưa, “Đoan Ngọ” được xem là lúc trời gần đất nhất và trùng với ngày hạ chí.

Tết Đoan Ngọ ở Việt Nam thì mọi người thường quen gọi là “Tết giết sâu bọ” hay “Tết giữa năm”. Được hiểu nôm na là ngày phát động để giết sâu bọ trên người, trên động vật và trên cả các loài cây.

Nguồn gốc của tết Đoan Ngọ

2. Lịch sử Tết Đoan Ngọ

Mọi người thường thắc mắc là Tết Đoan Ngọ bắt đầu từ đâu? Và có từ khi nào? Hãy cùng Đồ Cúng Gia Tiên khám phá nhé!

2.1. Trung Quốc với truyền thuyết Khuất Nguyên

Vào cuối thời Chiến Quốc, có một vị đại thần nước Sở là Khuất Nguyên. Ông là vị trung thần nước Sở và còn là nhà văn hoá nổi tiếng. Tương truyền ông là tác giả bài thơ Ly Tao (thuộc thể loại Sở từ) nổi tiếng trong văn hóa cổ Trung Hoa, thể hiện tâm trạng buồn vì đất nước suy vong với hoạ mất nước.

Do can ngăn vua Hoài Vương không được, lại bị gian thần hãm hại, ông đã uất ức gieo mình xuống sông Mịch La tự vẫn ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch. Thương tiếc người trung nghĩa, mỗi năm cứ đến ngày đó, dân Trung Quốc xưa lại làm bánh, quấn chỉ ngũ sắc bên ngoài (ý làm cho cá sợ, khỏi đớp mất) rồi bơi thuyền ra giữa sông, ném bánh, lấy bỏ gạo vào ống tre rồi thả xuống sông cúng Khuất Nguyên.

Ngoài ra, có truyền thuyết khác về sự bắt nguồn của ngày tết Đoan ngọ, nhiều nguồn tin cho rằng tập tục tết Đoan Ngọ là bắt nguồn từ Hạ Trí trong thời cổ, có người thì cho rằng, đây là sự tôn sùng vật tổ của người dân vùng sông Trường Giang.

Tết Đoan Ngọ còn được gọi là mùng 5 tháng 5

2.2. Sự tích Tết Đoan ngọ ở Việt Nam

Tết Đoan Ngọ của Việt Nam bắt nguồn từ một truyền thuyết, vào một ngày sau vụ mùa trúng, nông dân ăn mừng vì trúng vụ nhưng lại bị sâu bọ kéo đến ăn sạch hoa màu, thực phẩm đã thu hoạch. Trong khi đang đau đầu không biết phải xử lý thế nào thì có một ông lão xuất hiện tự xưng là Đôi Truân.

Ông chỉ cho dân chúng mỗi nhà lập một đàn cúng gồm đơn giản có bánh tro, trái cây, sau đó ra trước nhà mình vận động thể dục. Nhân dân làm theo chỉ một lúc sau, sâu bọ đàn lũ té ngã rã rượi. Lão ông còn bảo thêm: Sâu bọ hằng năm vào ngày này rất hung hăng, mỗi năm vào đúng ngày này cứ làm theo những gì ta đã dặn thì sẽ trị được chúng.

Dân chúng biết ơn định cảm tạ thì ông lão đã đi đâu mất. Để tưởng nhớ việc này, dân chúng đặt cho ngày này là ngày “Tết diệt sâu bọ”, có người gọi nó là “Tết Đoan Ngọ” vì giờ cúng thường vào giữa giờ Ngọ.

Vì thế, mà không thể lầm tưởng và quan niệm rằng tết Đoan ngọ có nguồn gốc bắt nguồn từ Trung Quốc như mọi người đã nghĩ.

3. Ý nghĩa của Tết Đoan Ngọ

Ở nước ta, Tết Đoan Ngọ được thay đổi thành ngày thờ cúng tổ tiên và Tết diệt sâu bọ. Sở dĩ có cái tên này bởi vì vào thời điểm thời tiết giao mùa dịch bệnh dễ phát sinh.

Ở các làng quê Việt ngày này vẫn đang được coi trọng, sau Tết nguyên đán, Tết Đoan Ngọ là dịp quan trọng để các thành viên trong nhà quây quần. Ai ở xa cũng tranh thủ về sum họp với gia đình trong ngày này.

Vào dịp này, cả làng nhộn nhịp hẳn lên, nhà nào cũng dậy từ sớm chuẩn bị phẩm vật cúng tổ tiên và hoa quả là thứ đồ cúng không thể thiếu. Người ta quan niệm rằng, đây là thời điểm quả trên cây, lá trên cành bắt đầu đơm hoa kết trái và cúng tổ tiên để mong một mùa bội thu.

Sau lễ cúng gia tiên là tục lệ giết sâu bọ, cả nhà quây quần ăn rượu nếp, những thứ quả chua để diệt trừ sâu bọ, xua đuổi bệnh tật trong người.

Ý nghĩa của tết Đoan Ngọ

4. Một số phong tục truyền thống trong ngày Tết Đoan Ngọ

Vào ngày Tết Đoan Ngọ mọi người thường có rất nhiều hoạt động.

Theo tục xưa, ở các vùng nông thôn vào đúng giờ ngọ (12h trưa) sau lễ cúng người mọi người rủ nhau đi hái lá cây. Lá cây cỏ hái được vào giờ này có tác dụng chữa bệnh rất tốt như các bệnh ngứa ngoài da, nhất là các bệnh về đường ruột hay khi cảm mạo, đem những lá thuốc này nấu nước xông giải cảm.

Ở các thành phố, không có nhiều vườn tược, người dân có lệ đi mua lá thuốc vào mùng 5 tháng 5 âm lịch. Những loại lá thuốc này được mang lên từ các vùng quê bày bán ở chợ. Sau khi mua về, số lá này được đem phơi lại một lần nữa rồi bỏ trong tủ thuốc gia đình, lúc nào có người ốm đau sẽ mang ra dùng.

Theo phong tục từ ngày xưa thì vào những ngày tết Đoan ngọ này thì mọi người thường có tục nhuộm móng chân, móng tay, tục khảo cây lấy quả, tục treo ngải cứu để trừ tà… Những em bé chưa biết đi thì được lấy một ít vôi quệt vào thóp, vào ngực và rốn để chúng không bị đau bụng, nhức đầu.

Hiện nay, một số phong tục xưa cũ này thường được mọi người bỏ đi. Chỉ còn giữ lại tục tắm nước lá và tục đi hái lá thuốc giúp cho cơ thể con người khỏe mạnh và phòng tránh được nhiều căn bệnh.

5. Món ăn trong ngày Tết Đoan Ngọ

Ẩm thực trong Tết Đoan Ngọ cũng là một vấn đề rất được quan tâm. Đặc trưng khí hậu, văn hóa vùng miền đã quy định mỗi vùng miền trên đất nước ta lại có những món ăn, thức uống trong ngày Tết Đoan Ngọ khác nhau, song tựu chung lại vẫn giữ những bản sắc truyền thống của ngày Tết Đoan Ngọ.

Rượu nếp

Đối với người dân miền Bắc thì vào ngày tết Đoan ngọ mọi người thường làm các món như: rượu nếp và món rượu nếp cẩm được rất nhiều người yêu thích. Vào ngày này, do không có thời gian để làm nên họ thường đi mua ngoài chợ để về thưởng thức.

Ăn rượu nếp trong ngày tết Đoan Dương

Rượu nếp là món ăn không thể thiếu trong ngày này, người ta cho rằng, bộ phận tiêu hoá của con người thường có các loại ký sinh gây hại và chúng nằm sâu trong bụng nên không phải lúc nào cũng diệt được.

Duy có ngày mồng 5/5 (âm lịch), các loại ký sinh này thường ngoi lên, con người có thể ăn thức ăn, hoa quả vị chua, chát và nhất là rượu nếp, có thể loại bỏ chúng.

Theo dân gian thì mọi người thưởng thức ngay món rượu nếp này vào buổi sáng sau khi thức dậy thì có tác dụng tuyệt đối.

Cách làm món rượu nếp cũng không hề khó. Rượu nếp này chủ yếu là xôi còn nguyên hạt lên men, còn gọi là “cái”. Người dân thường dùng các loại gạo nếp trắng và cẩm đồ thành xôi, để nguội rồi rắc men, ủ trong ba ngày.

Thúng xôi ủ được đặt trên một chiếc chậu, hứng lấy nước rượu để khi ăn, trộn với cái, tạo vị ngọt, cay rất dễ chịu. Người già, con trẻ đều có thể ăn loại rượu này.

Cơm rượu

Món ăn đặc sản của miền Trung vào ngày tết Đoan Ngọ

Với người Miền Trung thường chọn món cơm rượu để ăn trong ngày tết đoan ngọ. Cơm rượu là món tráng miệng thường được thưởng thức sau khi ăn trưa. Món ăn này có tác dụng rất tốt cho hệ tiêu hóa và được làm từ phương pháp lên men cổ truyền. Cơm rượu nếp miền Trung thường có hình dáng vuông vức khác với rượu nếp của người dân Hà Nội.

Cơm rượu nếp

Miền Nam có món cơm rượu nếp. Cơm rượu không để rời mà viên thành từng viên tròn trước khi ủ. Món ăn này thường có nước tiết ra và cũng được pha thêm nước đường, rất ngon nếu ăn kèm với xôi vò giống như món xôi chè ở miền Bắc.

Cơm rượu nếp của miền Nam

Bánh ú tro

Riêng ở Đà Nẵng thì món không thể thiếu trên mâm cúng là bánh ú tro. Trong ngày này mỗi nhà đều có vài chục bánh trong nhà.

Chè hạt sen, chè đậu đen

Vào ngày tết Đoan Ngọ thì thời tiết mùa hè lại càng nóng bức nên món chè hạt sen và chè đậu đen là món tráng miệng được nhiều gia đình lựa chọn trong ngày này.

Thịt quay

Theo truyền thống từ người xưa thì vào ngày tết Đoan Ngọ mọi người thường ăn thịt vịt, thịt gà quay hoặc heo quay trong ngày này để đem lại một ngày tết thật sự ý nghĩa nhất.

Tết Đoan Ngọ trở thành một phần trong nếp sống sinh hoạt, trong văn hóa truyền thống của người Việt với những thuần phong mỹ tục đáng được trân trọng, gìn giữ. Trong cuộc sống hiện đại, nhịp sống hối hả có thể khiến nhiều phong tục, lễ Tết cổ xưa dần trở nên mai một nhưng Tết Đoan Ngọ vẫn được gìn giữ với đúng những bản sắc vốn có của một ngày Tết cổ truyền của dân tộc.

Hy vọng rằng, thông tin bài viết trên về nguồn gốc tết Đoan ngọ sẽ giúp cho mọi người hiểu rõ hơn về ngày tết này và biết cách cúng ngày tết Đoan Ngọ đúng theo truyền thống của Việt Nam.

Một số thông tin khác
Xem thêm bài viết tại đâyBài viết liên quanTư vấn trực tiếp